Slaatje

Het is de maand van de gevonden voornemens. Je stuit er per ongeluk op bij het uitruimen van de keukenla (drie pakken proteïnepoeder) of scrollend door je telefoon (die schermtijdapp waarvan de meldingen voor onbepaalde tijd op dempen staan). In de supermarkt loop je een gangpad om als je je fitnessinstructeur bij de kassa ontwaart. Van de vastberadenheid waarmee je drie maanden terug de strijd met je slechte gewoonten aanbond, resten enkel de bonnetjes en een sluimerend schuldgevoel.

Gelukkig leven we in een verzorgingsstaat, waar het welvaren van de burger te allen tijde hoog in het vaandel staat. Was een suikertaks honderd jaar terug nog een mollige teckel die in ruil voor een klontje omrolde en pootjes gaf, anno 2026 is het een wapen in overheidshanden om Nederland voor massale leververvetting te behoeden. In afwachting daarvan is het in steden als Haarlem en Den Haag al verboden om in de openbare ruimte reclame voor speklapjes en foie gras tentoon te spreiden. ”Ongezonde keuzes onaantrekkelijk maken” heet dat in politieke termen. Dat het rijk met de opbrengst van deze taks een stevige boterham kan beleggen, is natuurlijk mooi meegenomen.

Overheden hebben zich altijd graag geassocieerd met alles wat groen en gezond is. Zo werd het Londense Victoriapark rond 1840 aangelegd om de arbeiders van East End gelegenheid te geven een frisse neus te halen – en en passant de eindeloze cholera-epidemieën in de sloppen een halt toe te roepen. Aan het Habsburgse hof sloeg de zestiende-eeuwse kunstenaar Arcimboldo een slaatje uit de groenfascinatie van de plaatselijke notabelen door het schilderen van staatsportretten die bestonden uit appels, augurken, kalebassen en kool.

Wie vandaag de dag zijn werk bewondert, slaat twee vliegen in één klap, zo blijkt. In 2019 maakte de Wereldgezondheidsorganisatie namelijk bekend dat ook kíjken naar kunst bevorderlijk voor je gezondheid is. Het stressniveau van museumbezoekers bleek bijvoorbeeld al na 35 minuten aanzienlijk afgenomen.

Toch is er één ding waarmee het rapport, naar mijn mening, geen rekening houdt. Dwalend door de gangen van het Rijksmuseum of het Kröller-Müller passeer je namelijk niet alleen ”Het melkmeisje” en ”De aardappeleters”, maar ook ”De wafelbakster”, ”Het Sint-Nicolaasfeest” en ”De vrolijke drinker”. En dan hebben we het nog niet eens over de baaierd aan stillevens waar sappige speenvarkens, gevulde fazanten, geurige brokkelkazen en druipende kalkoenpasteien als een feestdis langs de wanden hangen.

Je zou natuurlijk kunnen stellen dat deze geschilderde suikerbommen en vetkluiven in olieverf geen werkelijke invloed op je cholesterolgehalte hebben. De appel op het doek ís helemaal geen appel, zoals de schilder Magritte al illustreerde. Maar in het verleden gedane uitspraken bieden geen garantie voor de toekomst – zo bleek wel toen de Italiaanse kunstenaar Cattelan in 2019 een banaan met tape tegen de muur plakte en zonder blikken of blozen tot kunst verklaarde. Als deze trend doorzet, ruiken de musea straks allemaal naar Campbell’s soup en Coca-Cola, wordt er gepicknickt in de beeldentuinen. Voor je het weet is er een boerenbruiloft aan de gang.

Toch denk ik dat de overheid, die er doorgaans geen been in ziet om ergens het mes in te zetten, voor deze ontwikkeling wel een stokje zal steken. Tenslotte is het voor artificiële intelligentie een koud kunstje om een suikerrijk schilderij met één druk op de knop te arcimboldoseren. Mocht een meesterwerk uit het Mauritshuis ooit tot leven komen, dan zal het in de vorm van ”Het meisje met de parelcouscous” zijn. De tijdgeest vraagt om rigoureuze keuzes. Weg met de wafelbaksters en de wijndrinkers – leve ”Het Joodse spruitje” en ”Het slaatje van Vermeer”!

Deze tekst verscheen eerder in het RDMagazine van 7 maart 2026