Lichtstad

Eens in de zoveel eeuwen meent de mensheid het licht te zien. Revoluties en revelaties beloven de wereld in één nacht te beteren. Helaas heeft zo’n baanbrekende ommekeer ook een schaduwkant. Een omwenteling betekent namelijk per definitie dat er iets aan het rollen gaat – en dat zijn doorgaans koppen.

Helden van weleer en theorieën van toen worden rücksichtslos onder de voet getreden zodra zich een wijzer of waardiger alternatief aandient. Voortschrijdend inzicht kijkt zelden uit waar het loopt. Ptolemaeus, misschien wel de beroemdste astronoom-geograaf-mathematicus uit de klassieke oudheid, staat anno 2026 slechts bekend als de man die niet wist dat de aarde om de zon draaide. Wie vandaag de dag op ”verlichting” googelt, wordt zonder blikken of blozen naar de website van IKEA doorgestuurd.

Ik moest hieraan denken toen verleden week de schijnwerpers van de Arc de Triomphe en de Eiffeltoren doofden. Het was ”Earth Hour”: het moment waarop in steden en straten een uur lang de lampen worden laaggedraaid om aandacht te vragen voor klimaatverandering. Parijs, de stad die 150 jaar eerder wereldberoemd werd door als eerste zijn straten met gaslantaarns te illumineren, hulde zich nu in een schuldbewust duister. Het kan verkeren, zei Bredero…

Het zal niemand verbazen dat het gilde van de lantaarnopstekers in Parijs inmiddels uitgestorven is. Gewapend met een ladder of een lange stok ontstaken zij eeuwenlang avond aan avond het pitje van de straatverlichting, maar met de komst van het elektriciteitsnet verdwenen ze stilletjes uit het straatbeeld. De mens als drager van het vuur werd door de vaart der volkeren verslonden.

Nog slechts eenmaal waren in Parijs alle ogen op de man met de fakkel gericht, toen twee jaar geleden in de Tuilerieën de olympische vlam werd ontstoken. Dagenlang staken roeiers en schoonspringers elkaar in de lichtstad naar de kroon. Het was de wereld in een notendop, waarin alleen de snelsten en de slimsten zegevieren. Want wat gebeurt er met hen die buiten de boot vielen of de plank missloegen? Hoe vergaat het de grootheden uit de geschiedenis, de genieën van gisteren, de ooit zo gevierde vergissers? 

Er zijn geen lauwerkransen voor verliezers. Hun troostprijs is het leedvermaak – van anderen, welteverstaan. Hoog en droog op de tribune van het heden smult de toeschouwer van middeleeuwers die meenden dat muizen uit graankorrels voortkomen of aannemers die asbest als het bouwmateriaal van de toekomst beschouwden. Gespannen bestuderen we de stand van de gevallen sterren. Wie wint de mis-verkiezing? Wie wordt de nieuwe wereldkampi-oen?

Gelukkig hoeft een verliezer niet altijd roemloos ten onder te gaan. Zo kent de Ronde van Frankrijk de ”lanterne rouge”: een onderscheiding voor de renner die als laatste van het klassement de kasseien van de Champs-Élysées opdraait. Het is geen spotprijs, maar een eretitel. Wie na drie weken zadelpijn en hongerklop de handdoek niet in de ring heeft gegooid, is geen druiloor, maar een doorzetter.

Verlies mag je vieren, zelfs als het gevolg wordt verguisd. Tenslotte zijn het de vergissingen uit het verleden die ons gebracht hebben waar we nu zijn. Zonder stuntelende zeevaarders en curieuze kwakzalvers zouden we het misschien nog steeds zonder chocola en paracetamol moeten stellen. Wij leven op schouders van reuzen – zelfs als we ze daarvoor het hoofd hebben afgehakt. 

De middeleeuwer moet meer mededogen krijgen, en Earth Hour is daartoe zo gek nog niet. Een uurtje schemeren doet ons misschien beter beseffen waar je in het duister van de ”dark ages” allemaal tegenaan kon lopen. Een rode lantaarn zou mijns inziens ook in de geschiedschrijving niet misstaan. Je zult immers maar een geleerde van vóór de verlichting zijn. Dan kun je wel een opsteker gebruiken…

Deze tekst verscheen eerder in het RDMagazine van 4 april 2026